Zastrzeż swój numer PESEL
PESEL lepiej chroniony, ale nie można na tym poprzestać.
Od dziś (tj. 17.11.2024) można zastrzec numer PESEL, aby przeciwdziałać zaciąganiu zobowiązań na nasze dane. Zdaniem UODO to dopiero pierwszy krok na drodze do skuteczniejszej ochrony naszych danych w tym zakresie.
Lepsza ochrona obywateli przed nadużyciami związanymi z kradzieżą obywateli — to główny cel ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania skutków kradzieży tożsamości, której część przepisów weszła 17 listopada br. w życie.
Nowe regulacje umożliwią obywatelom zastrzeżenie nr PESEL w aplikacji mObywatel, za pośrednictwem strony internetowej obywatel.gov.pl, w dowolnym urzędzie gminy, na poczcie czy w placówce bankowej. Osoby, które zdecydują się na taki krok, zabezpieczą się przed wykorzystaniem ich numeru PESEL np. do zaciągnięcia pożyczki na ich dane.
Wiele instytucji będzie miało obowiązek sprawdzenia przed dokonaniem niektórych czynności — np. przed udzieleniem pożyczki czy kredytu — czy dana osoba zastrzegła swój PESEL.
O tym, czy będziemy lepiej chronieni przed wykorzystaniem naszych danych do celów przestępczych, w dużej mierze będzie zależało od nas samych. Nic nie będzie działało „z automatu” i należy samodzielnie decydować zarówno o zastrzeżeniu swojego numeru PESEL, jak i cofnięciu tego zastrzeżenia.
Doceniamy tę inicjatywę. UODO od wielu lat zwraca uwagę, że numer PESEL jest szczególną daną, gdyż jest niezbędny do załatwienia wielu spraw z uwagi na to, że jednoznacznie nas identyfikuje i pozwala na ustalenie szeregu informacji na nasz temat, takich jak data urodzenia czy płeć. Dlatego zgodnie z art. 87 RODO numer ten powinien podlegać szczególnej ochronie — mówi Jan Nowak, Prezes UODO.
Jak wyjaśnia Jakub Groszkowski, Zastępca Prezesa UODO, przepisy przewidują zobowiązanie dla państw członkowskich do przyjmowania szczególnych rozwiązań dla krajowych numerów identyfikacyjnych, takich jak PESEL. Rozwiązania te powinny zabezpieczać nie tylko operacje wykonywane na numerze PESEL, ale także prawa i wolności identyfikowanych osób zgodnie z RODO.
Zastępca Prezesa UODO przyznaje, że Urząd od wielu lat działa na rzecz skuteczniejszej ochrony numeru PESEL. Prezes UODO, a wcześniej GIODO, zawsze podkreślali szczególny charakter tego numeru i konieczność jego ochrony.
Nowe przepisy to krok w dobrym kierunku, jednak mogą być jeszcze niewystarczające. Numer PESEL wciąż jest jawny w ogólnodostępnych rejestrach publicznych, takich jak np. Krajowy Rejestr Sądowy — należy poddać tę kwestię dyskusji — dodaje Jakub Groszkowski.
Przedstawiciele UODO zwracają uwagę, że konieczne są dalsze prace nad kolejnymi rozwiązaniami prawnymi, które przełożą się na skuteczniejszą ochronę danych osobowych i bezpieczeństwo obywateli. PESEL służy do identyfikacji w bardzo wielu przypadkach, ale coraz częściej różne podmioty domagają się jego podawania i ujawniania. Nie zawsze służy to ochronie danych i samych obywateli.
Adam Sanocki, rzecznik prasowy UODO, zapowiada dalsze działania w tym zakresie i obserwowanie, jak nowe przepisy sprawdzą się w praktyce. Podkreśla również, że znaczenie numeru PESEL dostrzegają sami obywatele i są coraz bardziej świadomi ryzyk związanych z jego ujawnieniem osobom nieuprawnionym.
Według przywołanego przez UODO badania Krajowego Rejestru Długów i serwisu ChronPESEL.pl większość Polaków pytana o dane osobowe wskazuje przede wszystkim PESEL (92 proc.), następnie imię i nazwisko (90 proc.) oraz adres zamieszkania (84 proc.).